Isaac Israels, schilderijen uit het alledaagse leven

Kijk ze toch zitten, die meisjes met hun bungelende beentjes op een bankje in het Amsterdamse Oosterpark. Isaac Israels (Amsterdam 1865 – Den Haag 1934) is een meester in het schilderen van alledaagse taferelen. Vooral het mondaine leven in de stad is vaak te zien in Isaac Israels’ schilderijen, net als bij zijn partner in crime George Breitner. Beide kunstenaars behoren tot de Amsterdamse impressionisten. Gefascineerd door de donkere kant van de stad maakte Isaac Israels schilderijen van het bruisende nachtleven, met zijn tomeloze cafégangers en dansende meisjes. Maar ook de lichtheid van de dag is voor Isaac Israels interessant. Passanten op de grachten en in de parken heeft hij in het vizier. Al met al geven de schilderijen van Isaac Israels een prachtig beeld van het Amsterdam van het fin du siècle. Kenmerkend voor de impressionistische stijl in Isaac Israels’ schilderijen is het gebruik van intense kleuren.

Isaac Israels heeft slechts een blauwe maandag op de kunstacademie gezeten. In wezen is hij autodidact, al krijgt hij enige tijd les in het atelier van zijn vader Jozef Israels, de schilder die tot de Haagse School wordt gerekend. Van hem erft Isaac Israels niet alleen zijn artistieke schildersgenen, maar ook zijn reislust. Isaac Israels woont in Amsterdam, Parijs, Nederlands-Indië en Londen, om in 1923 terug te keren naar het ouderlijk huis. Het atelier van vader Israels wordt het atelier van Isaac Israels, waar hij talloze schilderijen zal maken.

Zoals Amsterdam dat is, is Isaac Israels’ nieuwe woonomgeving ook een belangrijke inspiratiebron. Het Den Haag van die tijd groeit en bloeit en Scheveningen is een mondaine badplaats. Isaac Israels heeft talloze schilderijen van strandscènes gemaakt, van flanerende dames op de Boulevard tot ezelrijdende kinderen op het strand.

Isaac Israels – bewonderaar van het goede leven

Isaac Israels, een van de belangrijkste impressionistische schilders van Nederland, haalde zijn favoriete onderwerpen uit de modieuze recreatie van de welvarende Nederlander: het strandleven in Scheveningen, Viareggio en het Venetiaanse Lido; het flaneren op straten en in parken en het café- en theaterleven in Den Haag, Amsterdam, Parijs en Londen. Isaac Israels maakte ook portretten van leden van de betere standen, van Javaanse dansers en van boksers. Daarnaast schilderde Isaac Israels vrouwelijke naakten en had hij belangstelling voor werkende jonge vrouwen: telefonistes, modinettes, revuemeisjes, dienstbodes etc.

Een vrouw loopt simpelweg in haar eentje van het Scheveningse Kurhaus naar de pier via de loopbrug over de boulevard. In de verte de koepel van het Seinpost-complex (1886-1976). De contouren van hekwerk, stoeltjes, lantaarnpalen en gebouwen en de houding van de lopende vrouw heeft hij bliksemsnel adequaat getroffen. Mogelijk wenste hij de schets te gebruiken voor een later olieverfschilderij. De horizontale lijnen van het hekwerk en de verticale lijnen van de vrouw en de lantaarnpalen en de gebouwen in de verte maken deze schets tot een exempel van een evenwichtig gekozen uitsnede van de realiteit.

Isaac Israels in Londen

Isaac Israels was de zoon van Jozef Israels, een van de beroemdste schilders van de Haagse School. Zelf werd Isaac Israels een van de belangrijkste Nederlandse impressionisten. Waar zijn vader Jozef een thematische voorkeur had voor armoedige plattelanders en vissers met een droevige tragiek, legde Isaac Israels zich toe op de zonzijde van het moderne, vaak modieuze en stadse, leven. Hij werkte veel in de openlucht waar hij dan in een schetsmatige stijl met snelle en krachtige streken en meestal in lichte kleuren de sfeer van het ogenblik probeerde weer te geven. En met zijn technische bedrevenheid lukte hem dat ook goed.

Dit schilderij is gemaakt in Londen, waar Isaac Israels in 1913-1914 een atelier had. Hij werkte vaak in Hyde Park, waar hij ruiters en wandelaars schilderde op de brede lanen waar geflaneerd werd. De amazone in het zwart lijkt voor Israëls te poseren om hem de gelegenheid te geven een goed ruiterportret te maken. Door zijn impressionistische stijl is haar identiteit echter niet goed herkenbaar. De vele ruiters die zich op de achtergrond bewegen, zijn niet veel meer dan stoffage. De goed gesitueerde vrouw op het paard heeft een zelfbewuste uitstraling en gevoel voor status, typerend voor de gegoede klasse. Daar had Isaac Israëls een scherp oog voor.

Isaac Israels in Parijs

Isaac Israels ondernam in 1904 de reis naar Parijs. In de jaren daarvoor mocht Isaac Israels in de ateliers en achter de schermenn van modeatelier Hirsch & Co in Amsterdam tekenen en schilderen; essayeuses die een japon voorpasten, naaisters die nog even een zoom vastzetten en jonge vrouwen die urenlang op een raamwerk prachtige motieven borduurden. Van de eigenaren van Hirsch ontving Isaac Israels introductiebrieven om ook in de ateliers van de Parijs modehuizen Paquin en Decroll te mogen schilderen.

Isaac Israels schilderde regelmatig midinittes, jonge vrouwen die in de ateliers werkten of japonnen verkochten aan de geachte clientèle. Op zijn schilderijen, pastellen en aquarellen zijn zij gekleed in een japon waarover heen een kort jasje of een blauwe lange rok, een witte blouse en een hoed op het opgestoken haar. Soms samen zittend op een bankje, of alleen met een doos met rollen stof naast zich. Ze wandelden in hun pauze naar het nabijgelegen Jardin de Tuileries, de Tuilerieën. Een wandeling van ongeveer 10 minuten. Het park was oorspronkelijk de tuin horende bij het paleis de Tuilerieën, gebouwd voor Catharina de Medici in 1553. Dit paleis stond tussen de lange armen van het Louvre; het is tijdens de opstand in 1871 in brand gestoken en vervolgens afgebroken. Ook de dame op dit schilderij van Isaac Israels is vermoedelijk aan het pauzeren in Jardin de Tuileries en leest rustig een krantje voordat zij richting de modehuizen aan de Rue de la Paix loopt.

Isaac Israels, Een zonnige dag op het Scheveningse strand

Isaac Israels vestigt zich met zijn gezin in 1872 in Den Haag. Al snel begint Isaac met het schilderen van zijn eerste onderwerpen: militairen die gelegerd zijn in de drie nabijgelegen Haagse kazernes. In 1885 vertrekt Isaac Israels naar Amsterdam waar hij in de daaropvolgende jaren zijn schilderstijl ontwikkelt. Na Amsterdam tekent en schildert Isaac Israels in Parijs, Londen, Zwitserland, Scandinavië, Nederlands-Indië en Italië. Isaac Israels brengt zijn laatste levensjaren door in Den Haag en Scheveningen waar hij vele strandgezichten en zijn beroemde Ezeltjes rijden schildert.

Isaac Israels zijn schilderijen van de Amsterdamse Munttoren in de vroege ochtendzon, van het stralende Haagse Noordeinde en zijn atelierschilderijen met op de achtergrond de Zonnebloemen van Vincent van Gogh laten de Hollandse impressionistische schilderkunst op haar hoogtepunt zien.

Isaac Israels zijn eerste schilderij, Begrafenis van een jager, een militaire begrafenis op de Algemene Begraafplaats in Den Haag, schilderde hij op zestienjarige leeftijd. In 1883 hing het op de Salon de Paris waar het doek een eervolle vermelding kreeg. Isaac’s bekendste schilderijen zijn Midinettes op de Place Vendôme of Danseres in het Scala Theater. Elegante vrouwen in de kledingateliers in Parijs of op het toneel van het theater.

Op dit zonnige doek van Isaac Israels zijn bij de zee een rij groene badkoetsen te ontdekken met daarachter rieten strandstoelen. Flanerende dames en heren op het strand en op het plankier rechts genieten op hun manier van de zon. In de tenten en houten huisjes aan het plankier kon men foto´s bestellen, een glas chocolademelk drinken of de bekende Haagse hopjes kopen.Op de boulevard staat een houten huisje met rood dak, dit is de kassa van het Zeebad. Uit het zicht liggen de beroemde Scheveningse hotels zoals het Kurhaus, Palace Hotel en Hotel d’Orange.

Isaac Israels verkocht aan Landesmuseum Hannover

Isaac Israels verkocht aan Duits Museum

Wij hebben het Strandgezicht van Viareggio van de bekende impressionistische schilder Isaac Israels (1865-1934) verkocht aan het Niedersächsisches Landesmuseum in Hannover. Het schilderij sierde de cover van onze laatste catalogus. De schilderijencollectie van het Landesmuseum behoort tot de tien belangrijkste van Duitsland. Het betreft de grootste acquisitie van het museum in de afgelopen decennia.

Het Landesmuseum in Hannover heeft, naast een uitgebreide collectie van Franse impressionisten als Claude Monet en Alfred Sisley, een van de grootste verzamelingen van Duitse impressionisten. De collectie omvat maar liefst 30 schilderijen van de bekendste Duitse impressionist Max Liebermann (1847-1935). Liebermann bezocht Nederland diverse keren om er te schilderen. Isaac Israels en Liebermann waren bevriend en schilderden geregeld samen op het strand van Scheveningen. Het strandgezicht van Israels zal de overeenkomsten tussen beide schilders aantonen en het werk van de Duitse impressionisten in een internationale context plaatsen.

Isaac Israels voelde zich aangetrokken tot het mondaine strandvertier. In de jaren twintig van de vorige eeuw verbleef hij verschillende keren in de ten westen van Florence gelegen badplaats Viareggio. Tijdens een van die bezoeken schilderde Isaac Israels dit werk, dat gerekend kan worden tot zijn beste strandgezichten. Een jonge vrouw poseert zelfbewust voor de schilder. Ze is gekleed naar de laatste badmode: een kort badpak zonder pijpen en mouwen. Als rasechte impressionist hanteert Israels een losse schildertoets om zijn spontane observaties vast te leggen.

Het Strandgezicht van Viareggio is te zien in Hannover. Zie ook www.landesmuseum-hannover.niedersachsen.de

Isaac Israels en het vrouwelijk naakt

Isaac Israels schilderde vanaf 1885 naakten

In de zeventiende eeuw schilderden de Hollander Rembrandt en de Vlaming Rubens zeer realistische vrouwelijke naakten waarvoor hun eigen vrouw resp. minnares model hadden gestaan. Daarna werden naakten tijdenlang alleen geïdealiseerd geschilderd, bij voorkeur in de context van een bijbelse scène of met klassieke godinnen. In de negentiende eeuw waren vrouwelijke naakten in Nederland uít geraakt, op een enkele uitzondering na. Nederlandse schilders in het buitenland schilderden ze wel, Alma Tadema in Engeland bijvoorbeeld.

In Nederland schilderde Jozef Israels wel eens een naakte vrouw, maar nogal wazig en vrijwel zeker niet naar het leven. Pas aan het einde van de negentiende eeuw werd het vrouwelijk naakt weer belangrijk in de Nederlandse schilderkunst. Vanaf ca. 1885 maakten Breitner met in zijn kielzog Isaac Israels de eerste volwaardige en realistische naakten sinds de zeventiende eeuw; dat bleek controversieel, want de schilders werden beschuldigd van onfatsoenlijke wellustigheid. Als model gebruikten ze jonge vrouwen uit de Amsterdamse volksbuurten of bekenden uit het artistieke milieu.

Sjaantje van Ingen liggend

De vrouw die op dit schilderij door Isaac Israels is geschilderd, is geen klassieke godin of een bijbelse vrouw, maar ze heet gewoon Sjaantje van Ingen. Ze ligt er onnadrukkelijk bij en is zich van geen kwaad bewust, maar ongegeneerd en verzonken in een boek.Het aandachtige lezen in dit boek is een culturele daad die elke gedachte aan ‘onfatsoen’ neutraliseert, ook al heeft de schilder volop aandacht gehad voor de vrouwelijke rondingen en de fraaie kleur van de huid. De vrouw is betrapt op een intiem moment, een moment voor zichzelf.