English (United Kingdom)Dutch-Netherlands

De eeuwige jeugd volgens Lizzy Ansingh

ansingh-4887Lizzy Ansingh is een van de Amsterdamse Joffers: tussen 1868 en 1880 geboren schilderessen die afkomstig waren uit welgestelde families en behoorden tot de eerste feministische golf (ca. 1870-ca.1920). Dit groepje van zo’n acht bevriende vrouwen had een opleiding genoten in de meisjesklassen (sinds 1871) van de Amsterdamse Rijksakademie van Beeldende Kunsten. Lizzy Ansingh kreeg echter haar eerste lessen van de zussen van haar moeder, de befaamde schilderes Thérèse Schwartze (1851-1918) en de beeldhouwster Georgine Schwartze; haar grootvader van moederskant, Johann Georg Schwartze (1814-1874), was een begaafd portretschilder.  De Amsterdamse Joffers schilderden vooral portretten, landschappen en stillevens, maar ze hadden elk hun eigen specialisatie. Die van Lizzy Ansingh was het poppenschilderij, een zeldzaam genre dat in feite een subgenre is van het stilleven.

In 1910 kocht Ansingh op een veiling een poppenhuis met inboedel, nu in het bezit van het Historisch Museum Arnhem. Deze heeft ze hier als model gebruikt. Ze noemde het schilderij De bron des levens, een onderwerp dat ook wel wordt aangeduid als Fontein van het eeuwige leven of Fontein der jeugd. Het thema werd in de vijftiende en zestiende eeuw regelmatig geschilderd, o.a. door Lucas Cranach de Oude. Bij hem is de bron een heilzaam zwembad, waarin je baadt om te verjongen. Het verhaal gaat via romans uit de late Middeleeuwen en vroege Renaissance terug op een oude Romeinse mythe. Volgens de Romeinen werd de nimf Iuventas door oppergod Jupiter in een bron veranderd, die iedereen die erin baadde weer jong maakte. Vooral vrouwen gebruikten het bad. Mannen werden verjongd door de omgang met jonge vrouwen. Uit de duisternis komen ze zelf naar de bron of ze worden gebracht door familie of vrienden.

Op dit schilderij wordt links inderdaad een oude vrouw door een Pierrot-achtige jongeman naar de bron gesleept. Iuventas trad in een andere mythe uit de Oudheid op als degene die de goden voorzag van nectar en ambrozijn, het voedsel dat de goden een leeftijdloze onsterfelijkheid verschafte. In de Odyssee krijgt Penelope, de vrouw van Odysseus, van de godin Athene een zalf waardoor ze geheel verjongd voor haar aanbidders kan verschijnen. Het idee van de verjonging is dus al heel oud en leeft ook in onze tijd sterk.

Lizzy Ansingh maakte het schilderij in 1916, toen ze eenenveertig was. In die jaren maakte ze meer schilderijen over verjonging, zoals De oudewijvenmolen (1918), waar vrouwen door een molen heengaan, die ze geheel verjongd weer verlaten. Naar men zegt worstelde ze in die jaren zelf met het probleem van veroudering. Zo verenigt ze op dit schilderij een oeroude traditie met haar persoonlijke gevoelens.


 

Uitgelicht